16.04.2024
Czym jest SOCJALIZM?
CZYM JEST SOCJALIZM I KOMUNIZM?
W tym wideo postaram się przybliżyć wam, czym jest socjalizm oraz czym jest komunizm. Zanim obejrzycie, polecam obejrzeć mój wideoesej o kapitaliźmie, który zapewni wam zrozumienie pewnych pojęć, do których często będę się odnosił. Polecam również sprawdzić moje wideo o tym, czym jest lewica, które podaje dużo kontekstu historycznego rozwoju myśli socjalistycznej. Jeżeli oglądaliście bądź uważacie, że wiecie wystarczająco dużo o kapitaliźmie, to lecimy.
Socjalizm i komunizm – są to bardzo proste zagadnienia. Socjalizm to rozdawnictwo — to znaczy, że państwo zabiera pieniądze w podatkach tym, którzy ciężko na nie zapracowali i rozdaje je byle komu w zamian za głosy w wyborach. Komunizm jest systemem totalitarnym, powstałym w skutek zwodzenia klasy pracującej przez żądnych władzy manipulantów. Chociaż komunistyczne idee wydają się zachęcające, komunizm jest ideologią utopijną, nierozumiejącą ludzkiej natury i nieosiągalną w praktyce. Zawsze kończy się brutalną dyktaturą, której ostatecznym celem jest pozbawienie człowieka własności na rzecz państwa, które decyduje każdy aspekt życia obywatela. Wydaje się proste, prawda? Niestety, oprócz tego, że wszystko, co właśnie usłyszeliście, to wierutna bzdura — rzeczywistość jest nieco bardziej skomplikowana.
Komunizm – niebezpieczny kult z XIX wieku czy przyszłość ludzkości?
Jeżeli oglądaliście moje wideo o lewicy i prawicy, wiecie, że idee socjalistyczne mają swoje korzenie we wczesnym Europejskim kapitaliźmie. Klasy pracujące dostrzegały, że idea równości, wolności i braterskości, skandowana przez francuską rewolucję, były pustymi obietnicami — podział społeczeństwa na klasy nie zanikł i ludzie coraz bardziej zdawali sobie z tego sprawę. Powstawała więc chęć lepszej aranżacji społeczeństwa i ekonomii. W odpowiedzi na niedociągnięcia kapitalizmu powstały nurty myśli socjalistycznej i komunistycznej, które uważały pracę najemną za formę niewolnictwa, a kapitalizm za system, który służy mniejszości zamiast większości. Określenia socjalizm i komunizm pojawiały się wśród różnych autorów późnego XVIII i XIX wieku, lecz nie miały ogólnie akceptowanej, spójnej definicji, dopóki swej pracy nie rozpoczęli dwaj najpowszechniej znani ideologowie komunizmu – Karl Marks i Friedrich Engels.
Poznali się na uniwersytecie w Berlinie, gdzie byli członkami grupy znanej jako młodzi Hegliści, którzy podążali za naukami filozofa Georga Wilhelma Friedricha Hegla. Z jego filozofii najważniejszą nauką dla Marksa i Engelsa było pojęcie dialektyki – zrozumienie, że nie ma rzeczy stałych, niezmiennych. Otaczający nas świat, zarówno, jak i nasze myśli, są w stanie ciągłej zmiany, ciągłego przechodzenia z jednego stanu w drugi — te zmiany są napędzane wewnętrznymi sprzecznościami, ciągle szukającymi rozwiązania.
Za czasów studenckich Marx i Engels nie byli sobie bliscy. Ich współpraca zaczęła się po ponownym spotkaniu w Paryżu, kiedy obydwaj zdali sobie sprawę, że zauważają pewne problemy w filozofii Hegla. Hegel był idealistą – widział przyczyny i przebieg zmian historycznych jako efekt działania ducha lub świadomości na materię. W rozumieniu Marksa i Engelsa, Hegla należało odwrócić do góry nogami – uważali, że to materia, oraz związek człowieka z materią, kształtuje zarówno historię ludzkości, jak i naszą świadomość.
Ten nowy sposób myślenia został nazwany materializmem dialektycznym. Jest to zrozumienie, że w otaczającej nas rzeczywistości nie ma nic stałego – takiego jak bóg, dobro i zło, „ludzka natura”. Jest to także zrozumienie, że świat materialny kształtuje nas i nasze myśli. Użycie materializmu dialektycznego do analizy historii Marks i Engels nazwali materializmem historycznym. Jest to zrozumienie, że przebieg historii nie jest kierowany ideami jednostek, a raczej, że historyczne wydarzenia mają materialne przyczyny. Patrzeć na historię oczami materializmu dialektycznego, oznacza rozumienie wydarzeń w pełnym ich kontekście – czyli w odniesieniu do wydarzeń, które miały miejsce wcześniej, później, oraz równolegle, oraz analizowanie wydarzeń z poświęceniem uwagi ich materialnym przyczynom i skutkom. Materializm historyczny pozwala również zrozumieć, że klasy społeczne mają materialne źródło – są manifestacją relacji człowieka ze środkami produkcji. Antagonizmy pomiędzy klasami społecznymi powodują sprzeczności, które muszą się rozwiązać, napędzając tym samym historię ludzkości.
Używając materializmu historycznego Marks i Engels analizowali historie ludzkości, kapitalizmu i myśli socjalistycznej. Doszli do wniosku, że dotychczasowi socjaliści nie posiadali materialnej analizy i nie rozumieli klas społecznych. Ich rozumienie ówczesnego systemu było wybrakowane, więc ich rozwiązania były nieadekwatne. W swoim dziele „Rozwój socjalizmu od utopii do nauki” Engels nazwał ich „utopijnymi socjalistami” i proponował nowe rozumienie socjalizmu, które nazywał „socjalizmem naukowym”. W słowach Engelsa: „Nowe fakty zmuszały do poddania całej dotychczasowej historii ponownemu zbadaniu […] Socjalizm nie występował już w ten sposób jako przypadkowe odkrycie tego czy innego genialnego umysłu, lecz jako nieunikniony wytwór walki dwóch historycznie powstałych klas — proletariatu i burżuazji. Zadaniem jego nie było już opracowanie możliwie najdoskonalszego systemu społeczeństwa, lecz zbadanie historycznego procesu ekonomicznego, z którego wyłoniły się nieuchronnie te klasy oraz ich walka, i wykrycie w powstałej w ten sposób sytuacji ekonomicznej środków rozwiązania tego konfliktu”.
CZYM JEST SOCJALIZM I KOMUNIZM?
Socjalizm naukowy jest według Marksa i Engelsa systemem, który wynika z wewnętrznych sprzeczności kapitalizmu. Jest to przeanalizowanie tych sprzeczności, w celu zrozumienia jak mogłaby wyglądać alternatywa i jakie kroki należy podjąć, żeby ją osiągnąć.
W moim poprzednim wideo opisałem wiele cech kapitalizmu. Spójrzmy teraz, w jaki sposób doprowadzają one do sprzeczności:
- prywatna własność środków produkcji doprowadza do podziału społeczeństwa na klasy społeczne. Jedna z nich pracuje za pensję, sprzedając swoją siłę roboczą w celu utrzymania się, podczas gdy druga generuje na tym zyski i prowadzi inwestycje. Niezależnie od włożonego wysiłku, niektórzy zawsze znajdują się na dnie, podczas gdy niektórzy, co nie przepracowali dnia, mają bogactwa — które oprócz luksusu również zapewniają wpływ na media, politykę itd. To prowadzi do antagonizmów pomiędzy klasami społecznymi, gdyż jedna z nich jest wykorzystywana przez drugą.
- akumulacja kapitału w rękach mniejszości – w trakcie rozwoju kapitalizmu dochodzi do monopolizacji, która sprawia, że większość bogactwa znajduje się w rękach małej grupy ludzi, co sprawia, że większość społeczeństwa jest wykorzystywana. W słowach Marksa: „Oburzacie się, że chcemy znieść własność prywatną (środków produkcji). Ale w waszym dzisiejszym społeczeństwie własność prywatna jest zniesiona dla dziewięciu dziesiątych jego członków”.
- Brak własności środków produkcji oraz wyprodukowanych przez siebie towarów doprowadza do alienacji – wyobcowania człowieka od jego pracy, od owoców jego pracy, współpracowników i natury. Człowiek czuje się obcy w środowisku, które sam stworzył. Postrzega innych ludzi przedmiotowo, pozostaje w konflikcie z innymi ludźmi i sam ze sobą.
- Wolne rynki doprowadzają do anarchii produkcji i ciągłych kryzysów. Ponadto wymiana towarów jako główna zależność ekonomiczna między ludźmi prowadzi do społeczeństwa ciągłej konkurencji.
- spadająca stopa zysku – wraz z opanowywaniem rynków przez kapitalistyczne monopole coraz trudniej jest o łatwy, szybki zysk. Gdy monopole podzielą między siebie świat, a zyski ciągle spadają i doprowadzają do kryzysów, kapitalizm będzie szukał kreatywnych sposobów rozwiązania swych sprzeczności, jak np. wojna.
Socjalizm jest więc systemem socjo-ekonomicznym, który wynika z kapitalizmu, gdyż kapitalizm sam tworzy warunki na wprowadzenie socjalizmu, np. przez to, że niewiele ludzi posiada własność prywatną. Wysoki stopień podziału pracy pomiędzy ludźmi sprawia, że produkcja wygląda bardzo podobnie do modelu socjalistycznego. Produkcja została wzmocniona do takiego stopnia, że wszystkie potrzeby człowieka są z łatwością zapewnione, nie ma więc potrzeby na ciągłą rywalizację na wszystkich szczeblach społeczeństwa. Ponadto kryzysy i antagonizmy społeczne pchają klasę pracującą do powstania i przejęcia władzy.
Ważną ideą dla socjalizmu jest laborystyczna teoria wartości – która twierdzi, że popyt i podaż jedynie wpływa na tymczasowe wahania ceny na rynku, podczas gdy prawdziwa wartość towaru jest związana ilością ludzkiej pracy potrzebnej do wyprodukowania go. Praca najemna zakłada istnienie wartości dodatkowej, co oznacza, że pracownik nie otrzymuje pełnego wynagrodzenia, za bogactwo, które stworzył. Socjalizm zakłada, że „praca ma prawo do wszystkiego, co tworzy” – socjalizm nie jest więc tak zwanym „rozdawnictwem”, a zapewnieniem, że bogactwo wyprodukowane przez ludzi trafi z powrotem do nich, a nie, do kieszeni prywatnych inwestorów. To, co zazwyczaj określamy „rozdawnictwem”, jest tak naprawdę „państwem opiekuńczym”, znanym również jako „welfare capitalism”. Taka redystrybucja dóbr to jedynie rzucenie marnych ochłapów pracownikom – taktyka używana przez burżuazję, by ostudzić niezadowolenie pracowników, lecz utrzymać się u władzy.
By wprowadzić kapitalizm, klasa burżuazji musiała przejąć kontrolę nad bazą ekonomiczną i superstrukturą systemu drogą rewolucji. Podobnie, by wprowadzić socjalizm, proletariat musi przeprowadzić rewolucję i przekształcić system pod swoje potrzeby. Zadaniem proletariatu nie jest jednak tak jak w przypadku poprzednich rewolucji, przejęcie systemu i wykorzystywanie go do wyzysku i opresji pozostałych klas. Zadaniem proletariatu jest stopniowe wykorzenianie prywatnej własności, aż do całkowitego jej obalenia i zlikwidowania podziału na klasy społeczne. Socjalizm jest więc procesem, zainicjowanym przez proletariat, który będzie trwał, aż nie zostanie osiągnięty komunizm – system pozbawiony państwa, pieniędzy i klas społecznych.
SOCJALIZM POSIADA NASTĘPUJĄCE CECHY:
- dyktatura proletariatu – w moim poprzednim wideo opisałem, że klasa rządząca dominuje nad polityką, edukacją, prawem itd. Socjaliści nazywają ten stan rzeczy „dyktaturą burżuazji”. Proponują drogą rewolucji ustanowić dyktaturę proletariatu, która zniszczy burżuazyjne instytucje i zadba o budowę socjalizmu oraz będzie przeznaczać administracyjne czynności państwowe w ręce pracowników.
- dyktatura proletariatu używa siły państwa do stopniowego wywłaszczenia kapitalistów. Likwiduje pracę najemną, prawo do zatrudniania i zwalniania,
- centralnie planowana gospodarka, która służy większości, a nie mniejszości. Likwiduje anarchię produkcji, zapobiegając kryzysom i priorytetyzuje budowę komunizmu ponad zysk. Podczas socjalizmu mogą istnieć rynki, towary, pieniądze itd., lecz socjalizm charakteryzuje się ciągłym ich obalaniem i w momencie, gdy straci pęd w kierunku komunizmu, zaczyna się stopniowe przywracanie kapitalizmu.
- Ideologia i kultura burżuazyjna jest tłumiona i zastępowana przez ideologie i kulturę proletariatu.
- Socjalizm charakteryzuje się sloganem „Od każdego według jego możliwości, każdemu według jego wkładu”
Nie możemy przewidzieć, jak tak naprawdę będzie wyglądał komunizm, gdyż będzie on owocem aspektów materialnych socjalizmu. Znając aktualne warunki materialne, możemy dokładnie opisać tylko socjalizm, lecz możemy przewidzieć, że komunizm będzie miał pewne cechy:
- Instytucja państwa, taka, jaką ją znamy, nie istnieje. Nie ma własności prywatnej, nie ma więc potrzeby na instytucję monopolizującą przemoc w rękach jednej klasy społecznej. Wiele dotychczasowych czynności państwa zostały przekazane pracownikom.
- Nie istnieje własność prywatna środków produkcji, produkcja towarów (produkty są produkowane ze względu na wartość użytkową, a nie wymienną), rynki.
- Nie istnieją klasy społeczne. Ludzie nadal różnią się w wielu aspektach, lecz posiadają tą samą relację ze środkami produkcji, które są własnością całej ludzkości.
- Komunizm charakteryzuje się sloganem „Od każdego według jego możliwości, każdemu według jego potrzeb”.
CZY SOCJALIZM ZOSTAŁ KIEDYŚ OSIĄGNIĘTY?
Niektórzy określają kraje socjalistyczne, jako kraje komunistyczne, podczas gdy inni twierdzą, że socjalizm nigdy nie został osiągnięty. Skupmy się na dwóch krajach, które historycznie zaszły najdalej w budowie socjalizmu: na Związku Radzieckim i Chinach. Czy w tych krajach panował kiedykolwiek socjalizm?
Nie można dokładnie określić momentu, w którym socjalizm zostaje osiągnięty. Zmiana systemu nie następuje z dnia na dzień. Zmiana systemu jest czasem eksperymentów i popełniania błędów. Elementy nowego systemu rodzą się w starym systemie, a w nowym systemie znajdziemy elementy starego systemu – tak jak na przykład w dzisiejszym kapitalistycznym świecie nadal znajdziemy rodziny królewskie i niewolnictwo, tak samo w systemie socjalistycznym znajdziemy pozostałości kapitalizmu. Dlatego powinniśmy spróbować zrozumieć, jakie czynności były podejmowane, by budować komunizm, oraz jakie czynności były podejmowane, by przywrócić kapitalizm.
Związek Radziecki był pierwszą w historii dyktaturą proletariatu, która nie została szybko zniszczona. Położył wiele podstaw budowy socjalizmu. Socjalizm w Związku radzieckim był najbardziej rozwinięty w okresie rządów Stalina, lecz już wtedy były oczywiście poważne problemy. Radziecki system miał następujące cechy zbliżające i różniące go do socjalizmu:
- Burżuazyjne i carskie struktury państwowe zostały zniszczone
- Kapitaliści zostali wywłaszczeni, środki produkcji były własnością państwa
- Centralnie planowana ekonomia, która stabilnie rosła, unikając większych kryzysów i zapewniała możliwie równomierny rozwój całemu państwu
- DARMOWA EDUKACJA, SŁUŻBA ZDROWIA
- Państwo gwarantowało wyżywienie, mieszkanie i pracę
- Istniały podziały społeczne, lecz bogactwo było rozdysponowane o wiele równiej, niż za czasów cara, lub dzisiaj
- Istniał, zależnie od okresu, większy lub mniejszy poziom demokracji w miejscu pracy
- Ideologia burżuazyjna jest tłumiona w instytucjach i mediach
- Rozwój biurokracji i ideologii burżuazyjnej wewnątrz partii i instytucji
- Nie obalono produkcji towarów, pieniędzy, pracy najemnej, kapitału ani klas społecznych
Związek Radziecki wykonał wiele kroków w kierunku socjalizmu, a czy to, co osiągnął, można nazwać socjalizmem, jest do dziś powodem wielu dyskusji. Związek Radziecki zaczynał z bardzo trudnej pozycji – w końcu socjalizm ma być logiczną konkluzją rozwoju kapitalizmu, a w imperium Rosyjskim kapitalizm był jeszcze bardzo nierozwinięty. Początkowo budowa socjalizmu miała się rozpocząć z pomocą rewolucji w Niemczech – gdy ta jednak zawiodła, Związek Radziecki został pozostawiony sam sobie i zanim zaczął wprowadzać socjalizm, musiał w ogóle zbudować warunki, które umożliwiają wprowadzenie socjalizmu.
Niewątpliwe jest, że Związek Radziecki w końcu zszedł z socjalistycznej ścieżki – można debatować nad tym, kiedy to się dokładnie stało. Niektórzy twierdzą, że po upadku rewolucji Niemieckiej budowa socjalizmu była już i tak niemożliwa. Inni twierdzą, że zawinił Lenin. Jeszcze inni twierdzą, że to Stalin pełnił kontrrewolucyjną funkcję, odwracając kierunek ZSRR w kierunku kapitalizmu. To, co wiemy na pewno, to to, że za czasów Chruszczowa Związek Radziecki już bardzo otwarcie wszedł na ścieżkę naginania podstawowych zasad marksizmu.
Chruszczow zrobił wiele dobrych rzeczy, takich jak zamknięcie gułagów, większa uwaga poświęcona dobrom konsumenckim, wsparcie dla ruchów anty kolonialnych i skrytykowanie błędów i niepotrzebnych okrucieństw poprzedniej administracji. Ta krytyka miała jednak ukryty cel, którym było całkowite zdemonizowanie i zagrzebanie osiągnięć Stalinowskiej administracji. To posłużyło jako uzasadnienie wprowadzania reform, które były prezentowane jako droga do socjalizmu, a tak naprawdę przywracały kapitalizm. Mówiąc społeczeństwu, że dyktatura proletariatu nie jest już konieczna, a komunizm zostanie osiągnięty w dwadzieścia lat, Chruszczow decentralizował ekonomię, rozwijał klasę biurokratów oraz likwidował kolektywne rolnictwo. Postęp socjalizmu został zatrzymany i Związek Radziecki, wciąż wymachujący czerwoną flagą, powoli przywracał kapitalizm. Przywrócenie kapitalizmu zostało dopełnione niedemokratycznym rozwiązaniem Związku Radzieckiego w 1991. Wbrew powszechnemu przekonaniu, kapitalizm nie został przywrócony z powodu stagnacji centralnie planowanej ekonomii – głównym powodem byli ludzie wewnątrz partii, którzy zamiast szukać socjalistycznych rozwiązań napotykanych problemów, aktywnie rozkładali socjalizm od wewnątrz.
Chiny również zrobiły wiele kroków w kierunku socjalizmu, lecz startowały z jeszcze gorszego położenia niż Związek Radziecki, na którym mocno polegały w swojej budowie socjalizmu. Zmiana toru Związku Radzieckiego w stronę kapitalizmu przez Chruszczowa została odebrana z wrogością przez Mao Zedonga, który teoretyzował, że Związek Radziecki w rękach fałszywych socjalistów stanie się największym zagrożeniem dla proletariatu. Chiny wówczas były nadal bardzo zacofane, zwłaszcza pod względem technologicznym. W nieufności do Związku Radzieckiego Mao zwrócił się o współpracę do USA. Ta współpraca, choć w wielu aspektach bardzo korzystna dla Chin zaczęła powoli eliminować socjalizm, aż do przywrócenia kapitalizmu za następcy Mao, Denga Xiaopinga.
NIE WSZYSCY „SOCJALIŚCI” TO SOCJALIŚCI
Już za czasów Marksa i Engelsa, wiadomo było, że są ludzie, którzy tylko podają się za socjalistów, a nimi nie są. Mogą oni podążać za ideologią komunistyczną, lecz nie rozumieć podstawowych aspektów marksizmu, posiadają więc utopijne poglądy. Mogą to być też ludzie, którzy udają bycie socjalistami, a tak naprawdę chcą tylko władzy i pieniędzy. Często przekrzywiają oni idee Marksistowskie, by służyły w ich osobistych celach. Ponadto, grupy faszystowskie historycznie zwodziły masy pracownicze, podszywając się pod socjalistyczne ruchy, używając socjalistycznej retoryki i nomenklatury. Rewolucje faszystowskie nigdy nie skutkowały jednak przejęciem władzy przez proletariat, a wręcz przeciwnie, podtrzymywały istniejącą strukturę klasową. Narodowy socjalizm nie ma nic wspólnego z socjalizmem – nie zakłada obalenia własności prywatnej, więc taki socjalizm musi być napędzany wyzyskiem pracowników w kraju lub dominacją ludzi za granicą.
Źródła
Zasady Komunizmu - Fryderyk Engels
https://marksizm.edu.pl/wydawnictwa/klasyka-mysli-marksistowskiej/fryderyk-engels/zasady-komunizmu/
Rozwój socjalizmu od utopii do nauki - Fryderyk Engels
https://www.marxists.org/polski/marks-engels/1880/soc-utop/index.htm
Manifest partii komunistycznej - Marks i Engels
https://www.marxists.org/polski/marks-engels/1848/manifest.htm
Państwo a Rewolucja autorstwa - Lenin
https://www.marxists.org/polski/lenin/1917/par/
Dodatkowe informacje
W tym wideoeseju próbuję odpowiedzieć na pytania - czym jest socjalizm, czym jest komunizm i czym się różnią. W dzisiejszych czasach istnieje bardzo duże zamieszanie wobec tego czym te pojęcia są - zdaje się, że każdy z nas ma własną ich definicje - co jest dziwne, biorąc pod uwagę to, że Polska jeszcze niedawno znajdowała się pod kierownictwem socjalistów. Czy na prawdę nie wynieśliśmy żadnych historycznych lekcji z tego okresu - a może przeszli socjaliści nie byli wystarczająco skuteczni w edukowaniu mas o socjaliźmie? Spróbuję naprawić ich błędy i wytłumaczyć socjalizm z naukowej, materialistycznej perspektywy.